Professionalisering

De pilot Beroepskwalificatie Studieloopbaanbegeleiding voor studieadviseurs van de Universiteit Twente heeft gediend als katalysator voor het ontwikkelen van professionaliseringstrajecten voor studieadviseurs bij Nederlandse universiteiten. De fase waarin deze trajecten zich bevinden, van reeds gestart tot verkenningsfase, verschilt van universiteit tot universiteit.

Als beroepsvereniging voor studieadviseurs heeft de LVSA de ontwikkeling van deze trajecten aangewakkerd en gestimuleerd. Na succesvol doorlopen van een professionaliseringstraject beschikt een studieadviseur aantoonbaar over de juiste competenties om het werk op kwalitatief hoogwaardige en efficiënte wijze te verrichten. Universiteiten beschikken aan de andere kant over aantoonbaar gekwalificeerde studieadviseurs.
De LVSA heeft een werkgroep professionaliseringstrajecten geformeerd waarin vertegenwoordigers van de universiteiten samenkomen om de verschillende trajecten te stroomlijnen en te kijken hoe deze trajecten erkend kunnen worden. Het uiteindelijke doel is een geïnstitutionaliseerd professionaliseringstraject op iedere Nederlandse universiteit dat landelijk erkend is.

Lopende professionaliseringstrajecten

Onderstaand een overzicht van de ontwikkelstatus van trajecten bij de verschillende universiteiten.

Startdatum / looptijd: Pilot gestart in februari 2013; BKS 2.0 gestart in februari 2016
Projectleider: Helma Vlas en Marieke Hofman
Contactpersoon LVSA: Marieke Hofman

Projectopzet

Van pilot naar BKS 2.0
De Universiteit Twente is in februari 2013 gestart met de pilot BeroepsKwalificatie Studieloopbaanbegeleiding (BKS). In de loop van de pilot vond er een naamswijziging plaats. Basis werd Beroeps, een wijziging die beter aansloot bij zowel het traject als de werkzaamheden van de deelnemende, veelal ervaren, studieadviseurs.

Najaar 2015 liep de pilot af. Zes studieadviseurs hebben het traject gedurende de pilot-periode afgerond en zijn in het bezit van een BKS-certificaat.
De pilot is tussentijds en na de afronding geëvalueerd en in samenspraak met deelnemers, betrokkenen en potentiële deelnemers zijn verbeteringspunten opgesteld. Maart 2016 is de UT gestart met het BKS-traject in de vernieuwde opzet, BKS 2.0.

Nieuwe projectopzet
Startpunt is de studieadviseur en diens persoonlijke kwaliteiten en leerbehoeften in relatie tot drie competentiegebieden. Het traject betreft zowel het verwerven en versterken van de competenties (professionalisering) als het ontwikkelen/verzamelen van bewijslast voor het aantonen van de competenties (beoordeling).

In de nieuwe opzet is uitgegaan van een modulaire opbouw, met expliciet aandacht voor persoonlijke professionalisering en ontwikkeling, zowel aan de hand van de competentiegebieden als aansluitend bij een eigen leervraag of thema. De trajectperiode is anderhalf jaar.

De modules en competenties in volgorde waarin ze in het traject aan bod komen:

  • Module 1: Het voeren van professionele advies- en begeleidingsgesprekken.
  • Module 2: Studieloopbaanbeleid, -advisering en positionering.
  • Module 3: Het bieden van (loopbaan)keuzebegeleiding.

Module 4: Keuzedeel. Deelnemers kiezen een thema in relatie tot studieloopbaanbegeleidings- activiteiten of kiezen een leervraag gericht op het persoonlijk functioneren. Dit gebeurt in overleg met de coördinator, desgewenst de coach, en de leidinggevende. Het uiteindelijke product of resultaat dient voor een bredere groep, zoals collega-studieadviseurs, docenten en/of opleidingsmanagers, van nut te zijn en beschikbaar te komen. De resultaten worden gepresenteerd tijdens een openbare bijeenkomst.

Iedere module kent meerdere contactmomenten in de vorm van een start- en afsluitende bijeenkomst, trainingen, intervisie/supervisie-sessies en schrijfsessies. Op aanvraag worden extra bijeenkomsten rond specifieke thema’s die naar voren komen georganiseerd.
In het kader van de eerste module wordt een cursus Begeleiden in effectief studeren (trainer: André Baars) aangeboden en geven de deelnemers elkaar feedback op gesprekken (via live observatie of via een video). Eén begeleidingsgesprek wordt besproken met een communicatiedeskundige. De studieadviseurs voeren verspreid over het traject met een coach minimaal 3 gesprekken. Deze gesprekken mogen naar eigen behoefte ingevuld worden.
Van leidinggevenden wordt verwacht dat zij gedurende het traject de ‘eigen’ studieadviseur actief ondersteunen. De producten van in ieder geval module 2 worden besproken met de opleidingsdirecteur.

Beoordeling
Voor een BKS-certificaat, dient de studieadviseur te bewijzen over de vastgestelde universitaire (beroeps)kwalificaties (competenties) te beschikken. Bewijslast kan bestaan uit o.a.: certificaten van bijgewoonde cursussen, filmpjes, rapporten, verslagen, casebesprekingen, reflecties, validaties (van o.a. de opleidingsdirecteur) en feedback van deskundigen, collega’s en/of studenten. Het in staat zijn om op eigen werkzaamheden te reflecteren, het maken van verbeterslagen in relatie tot het eigen functioneren en het kunnen vormgeven en aansturen van de eigen professionalisering, maakt nadrukkelijk deel uit van zowel het ontwikkeltraject als de bewijslast.
De bewijslast wordt opgenomen in een (digitaal) portfolio. Naast het portfolio, maakt een assessmentgesprek deel uit van de toetsing.
De beoordeling gebeurt door een commissie bestaande uit minimaal twee onafhankelijke deskundigen, inclusief een externe beoordelaar (afkomstige van een andere onderwijsinstelling).

Stand van zaken en inbedding
Vanuit de instelling is voor vier jaar een budget beschikbaar gesteld om alle huidige studieadviseurs het BKS-traject te laten doorlopen. De eerste lichting BKS 2.0 is nu bezig. Februari 2018 start een volgende lichting. Alhoewel op centraal beleidsniveau de continuering van het BKS-traject voor de komende jaren is vastgelegd, is een goede inbedding in de organisatie daarmee nog geen vanzelfsprekendheid. Op dit moment is een belangrijk aandachtpunt het realiseren dat het HR-beleid en de leidinggevenden op faculteits- en opleidingsniveau, het centrale beleid actief ondersteunen.
Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat BKS-certificaat niet als eindpunt wordt gezien. Ook na het behalen van een BKS-certificaat dienen verdere professionaliseringsactiviteiten van een studieadviseur gestimuleerd en gefaciliteerd te blijven worden.

Meer informatie:
Zie de BKS website.


Beoogde doelen

Startdatum / looptijd: januari 2013 start werkgroep, in 2021 overdracht naar HRM
Projectleider: HRM
Contactpersoon LVSA: Ariane Berends

Projectopzet

Na het succesvolle project ‘Professionalisering Studieadviseurs 2013-2016’, is de Universiteit Leiden in september 2017 gestart met een vervolg in de vorm van een kwalificatietraject. Dit traject houdt een combinatie in van opleiding, coaching, zelfreflectie, intervisie en beoordeling, uiteindelijk leidend tot een kwalificatie. Een LDE samenwerking op al deze onderdelen is verkend.

Het kwalificatietraject had de vorm van een pilot en liep tussen september 2017 en september 2019. De pilot is bekostigd met behulp van centrale middelen en er hebben 10 studieadviseurs deelgenomen aan het traject. In 2020 is het gehele traject omgezet naar een online variant. Er zijn 10 op maat gemaakte trainingen aangeboden, passend bij 4 verschillende competenties. Naast dit BKS kwalificatietraject is er ook een verkort traject aangeboden, de zgn. VBKS voor studieadviseurs met minimaal 5 jaar werkervaring. Dit verkorte traject heeft dezelfde opzet en uitgangspunten, maar er hoeven geen trainingen doorlopen te worden en er wordt gewerkt met buddy’s in plaats van coaches. In juni 2021 hebben 8 studieadviseurs het BKS traject afgerond met een certificaat en nog eens 8 studieadviseurs het verkorte traject.

Beoogde doelen

Het beoogde eindresultaat van het project is een verdere verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening die studieadviseurs bieden. Het uitgangspunt is dat de studieadviseurs een sleutelrol vervullen in de studiebegeleiding. Nieuwe studieadviseurs moeten zich snel kunnen inwerken en alle studieadviseurs moeten zich voortdurend de nieuwste kennis en vaardigheden eigen maken.

Stand van zaken

Het BKS traject is overgedragen aan HRM en zal door hen verder uitgewerkt worden. Het traject zal vervolgens jaarlijks aangeboden worden aan studieadviseurs.

Startdatum / looptijd: juli 2014
Projectleider: Gert-Jan Verheij en Inge Hovius
Contactpersoon LVSA: Bob van der Borg

Projectopzet

In juli 2014 heeft het College van Bestuur van de Rijksuniversiteit Groningen het projectvoorstel Competentieontwikkeling Studieadviseurs (COSA) goedgekeurd. Vanuit dit voorstel is er in januari 2015 een pilot gestart waarin een groep van ervaren studieadviseurs aan de hand van een portfolio individueel aantoont welke professionele kwaliteiten zij op het gebied van studieadvisering bezit.

Voor de ontwikkeling van de pilot is een projectgroep opgericht. De projectgroep heeft de pilot ontwikkeld en zal deze monitoren en evalueren. De projectgroep heeft haar gedachten laten gaan over de competenties die aan studieadviseurs met meer dan 2 jaar ervaring moeten worden gesteld en heeft naast 4 basiscompetenties ook een aantal keuzecompetenties vastgesteld.

Om vast te kunnen stellen of de ervaren studieadviseur over de basis- en eventuele keuzecompetenties beschikt, wordt er voor de start van de pilot een intakegesprek gehouden. Naar aanleiding hiervan wordt bepaald welke competenties de studieadviseur in het sjabloon zal uitwerken tijdens de pilot. Tijdens de pilot wordt gevraagd om aan de hand van opdrachten de competenties in het digitale portfolio in te vullen en bijbehorende bewijsstukken toe te voegen. Tijdens de pilot zullen door een aantal leden van de werkgroep werkbijeenkomsten voor deelnemers van de pilot georganiseerd worden.

Na afronding van de pilot zal door een beoordelingscommissie aan de hand van de portfolio en bewijsstukken worden vastgesteld of de studieadviseur aan de COSA-competenties voldoet. Het is de taak van de beoordelingscommissie om het portfolio hierop te beoordelen.

Beoogde doelen

De projectgroep heeft volgende 7 competenties vastgesteld:

  • Basiscompetentie 1: Het voeren van advies- en begeleidingsgesprekken
  • Basiscompetentie 2: het geven van keuzebegeleiding
  • Basiscompetentie 3: Studiebemiddeling
  • Basiscompetentie 4: Het geven van advies over onderwijs en opleiding
  • Keuzecompetentie 1: Het verzorgen van voorlichting en informatievoorziening
  • Keuzecompetentie 2: Het geven van beleidsadvies over onderwijs en opleiding
  • Keuzecompetentie 3: Begeleiden van studentactiviteiten en trainen van studenten
Startdatum / looptijd: Werkgroep 2015, pilot 2017, regulier traject vanaf 2019
Projectleider: Jill Morales
Contactpersoon LVSA: ...

Projectopzet

Trajectinhoud & -doelen

Het traject richt zich op de ontwikkeling van vaardigheden, houding en kennis waarbij de kern competenties zijn samen te vatten onder vier thema’s:

  1. Begeleiding en advisering: inlevingsvermogen, overtuigingskracht, coachen
  2. Voorlichting en communicatie: mondelinge en schriftelijke communicatie, presenteren
  3. Beleidsadvisering: omgevingsgerichtheid, netwerken
  4. Zelfsturing: stressbestendigheid, plannen en organiseren, resultaatgerichtheid, accuratesse, integriteit

De deelnemers formuleren minstens 1 leerdoel per kerncompetentie.
Binnen het traject geeft de studieadviseur zelf sturing aan het eigen leerproces vanuit de behoefte aan competentieontwikkeling en vanuit zijn/haar eigen startniveau.

Trajectvorm en -duur

Het traject heeft een duur van 10 maanden. De opzet ziet er als volgt uit:

  • startbijeenkomst (kennismaking, trajectinhoud, coaches stellen zich voor)
  • deelnemer start met het maken van een fit/gap analyse dmv een zelfreflectiedocument
  • 6 begeleidde intervisie bijeenkomsten
  • 5 coachgesprekken
  • per competentie worden (zowel interne als externe opleiding) suggesties gedaan, waaronder TU Delft Masterclasses, TU Delft MyCareer aanbod, trainingen LVSA etc.
  • tussenevaluatie
  • eindpresentatie

Beoogde doelen

Startdatum / looptijd: 21 april 2015
Projectleider:
Contactpersoon LVSA:

Projectopzet

Een door de werkgroep KSE volledig ontwikkeld professionaliseringstraject voor studieadviseurs zal als pilot op 21 april 2015 starten. Dit traject heeft een duur van 9 maanden en is geschikt voor zowel beginnende als meer ervaren studieadviseurs. De pilotdeelnemers ontwikkelen in deze periode twee essentiële meta competenties waarbij afhankelijk van ervaring en interesse accenten worden gelegd. Gedurende dit traject worden de deelnemers individueel begeleid door een externe coach, nemen zij deel aan intervisiebijeenkomsten en bouwen zij een portfolio op dat getoetst wordt door een onafhankelijk beoordelaar. Het beoordelingskader voor de pilot is opgesteld door een onafhankelijk onderzoeksinstituut. Het traject mondt uit in de derde meta competentie waarbij de studieadviseur een plan opstelt om zijn eigen professionalisering aan te sturen met als doel vaardigheden, houding en kennis verder te ontwikkelen. Studieadviseurs van de Universiteit Leiden nemen, in het kader van de samenwerking tussen deze universiteiten, deel aan KSE.

Beoogde doelen

Tegemoetkomen aan de wens van Rotterdamse studieadviseurs om zich verder te professionaliseren en op termijn aantoonbaar te beschikken over de juiste competenties om het werk kwalitatief hoogwaardig en effectief te kunnen uitvoeren.

Om de kans op een geïnstitutionaliseerd professionaliseringstraject voor studieadviseurs te vergroten, verkennen de universiteiten van Leiden, Delft en Rotterdam (LDE) de mogelijkheden om gezamenlijk in de toekomst een traject aan te bieden. De werkgroep LDE is voortvarend van start gegaan en heeft een gezamenlijke visie en missie opgesteld. Deze samenwerking past goed bij de strategische alliantie van deze 3 universiteiten.

Startdatum / looptijd: Juni 2015 - heden
Projectleider: Carla van Wely
Contactpersoon LVSA: Charissa van Mourik

Projectopzet

Het ontwikkelen van een gestructureerde opzet voor deskundigheidsbevordering van studieadviseurs van waaruit de studieadviseur in samenspraak met zijn/ haar leidinggevende vorm kan geven aan de eigen ontwikkeling en deskundigheid.

Uitgangspunten zijn:

  • Studieadviseurs worden gestimuleerd om actief aan de slag te gaan met deskundigheidsbevordering; dit heeft geen verplichtend karakter.
  • Niet iedereen volgt hetzelfde traject; een beginnende studieadviseur heeft andere leerwensen/ -doelen dan een ervaren studieadviseur.
  • Tijd en geld moeten geen probleem opleveren bij de uitvoering.
  • Een studieadviseur zou in ieder geval moeten beschikken over de competenties zoals vermeld in het universitair systeem van functieordening (UFO).
  • Daarnaast voert de studieadviseur een aantal kernactiviteiten uit. Deze zijn voor het grootste deel gebaseerd op en overgenomen van de Basiskwalificatie Studieloopbaanbegeleiding van de Universiteit van Twente.

Beoogde doelen

De kernactiviteiten zijn:

  • Het voeren van professionele advies- en begeleidingsgesprekken.
  • Het bieden van keuzebegeleiding.
  • Het verzorgen van voorlichting en informatievoorziening.
  • Het geven van beleidsadvies met betrekking tot onderwijs en opleiding.
  • Het positioneren van studieloopbaanbegeleiding en het borgen van kwaliteit.
  • Eigen professionalisering aansturen.

De studieadviseur kan middels scholing zijn/ haar competenties verder ontwikkelen. Hiertoe kunnen cursussen van de LVSA, interne cursussen van de Radboud Universiteit en indien gewenst cursussen via andere aanbieders worden ingezet.

Startdatum / looptijd: Oktober 2015
Projectleider: Frank Peters
Contactpersoon LVSA: Evelien Eckelboom

Projectopzet

Eind oktober 2015 is het professionaliseringtraject Basiskwalificatie Studieadviseurs (BKS) van de UU van start gegaan. Het behalen van de BKS aan de UU duurt 2 jaar, ervaren studieadviseurs kunnen hun portfolio sneller opbouwen. Het BKS-traject bestaat uit de volgende stappen en onderdelen:

  • Je begint met een reflectie op je kwaliteiten als studieadviseur, je vult je CV aan met relevante zaken en je hebt een gesprek met je leidinggevende over de opbouw van je portfolio en de voortgangsgesprekken
  • Je bouwt je portfolio op d.m.v. feedback van collega’s en studenten; gevolgde trainingen of opleidingen; casusbeschrijvingen van adviesgesprekken; productbeschrijvingen, bijvoorbeeld een probleemanalyse en advies aan de organisatie op basis van  ontwikkelingen die de studieadviseur signaleert
  • Tijdens het BKS-traject krijg je ondersteuning van een coach. 
  • Je kunt je portfolio twee keer per studiejaar laten beoordelen. De beoordelingscommissie kijkt of er voldaan is aan het toetsingskader

Beoogde doelen

Het toetsingskader van het BKS aan de UU is gebaseerd op 4 groepen van competenties die voor de studieadviseur essentieel zijn, te weten: professionele kwaliteiten, vakinhoudelijke kwaliteiten, specifieke advieskwaliteiten en advieskwaliteiten ten aanzien van de organistatie.

Meer informatie:

https://intranet.uu.nl/basiskwalificatie-studieadvies-bks (alleen beschikbaar voor UU medewerkers)

Frank Peters: F.J.V.M.Peters@uu.nl en 030-2532256

Beoogde doelen

De nadruk voor de BKS ligt op de meerwaarde voor de (professionalisering van de) deelnemers. De portofolio's worden altijd door meerdere partijen beoordeeld. Deelname aan de BKS zal voorlopig op vrijwillige basis zijn.

Startdatum / looptijd: September 2021 / doorlopend
Projectleider: Nynke Post Uiterweer & Marieke van Schaik
Contactpersoon LVSA: sa.development@wur.nl

Projectopzet

Wageningen Universiteit heeft sinds 2021 twee Study Adviser Compentence Supporters aangesteld. Zij hebben een professionaliseringstraject opgesteld in samenspraak met de studieadviseurs en andere stakeholders. De professionalisering bestaat uit maandelijkse inspiratiesessies, expertise uitwisseling en een apart traject voor beginnende studieadviseurs. Daarnaast nemen zowel startende als ervaren studieadviseurs deel aan intervisie in vaste groepen, opleiding overstijgend. Ook is er mogelijkheid tot 1-op-1 coaching.
Naast deze inhoudelijke professionalisering en uitwisseling komen de studieadviseurs vijf keer per jaar samen in De Kring, waarin beleidsissues, regelgeving, nieuwe (online)tools, veranderende onderwijsomgevingen en uitkomsten van werkgroepen worden besproken en is er een online omgeving om best practices en vragen uit te wisselen.

Beoogde doelen

Startdatum / looptijd:
Projectleider: Oscar van den Wijngaard
Contactpersoon LVSA: Oscar van den Wijngaard

Projectopzet

SUMa, het overlegorgaan van studieadviseurs, studetnendecanen, career counselors en studentpsychologen van Maastricht University ontwikkelt momenteel een universiteitsbreed plan van ontwikkeling voor studiebegleiders in het project ''UM Academic Advising Curriculum''. Op basis van een inventarisatie van alle begeleidings- en adviseringsdiensten die worden aangeboden, in samenhang met de ontwikkeling van een missie en visie op basis van onderzoek en literatuur over studieadvisering, wordt een raamwerk ontwikkeld dat is gericht op het evalueren, verbeteren, en positioneren van studieadvies binnen de instelling. Op basis van dit raamwerk zullen studiedagen worden georganiseerd waaraan studieadviseurs en andere betrokkenen deel kunnen nemen.

Beoogde doelen

Startdatum / looptijd: eerste leergagn gestart in april 2014
Projectleider: Mark Hoeksma
Contactpersoon LVSA: Ans Rekers: a.m.rekers@uva.nl

Projectopzet

De Leergang Studentbegeleiding heeft nu vier keer plaatsgevonden. Deze ontwikkelingsgerichte leergang is gericht op studieadviseurs met ervaring (> 2 jaar).
Er is aandacht voor het ontwikkelen van hun rol in het werken met studenten en het werken met de organisatie, daarnaast bouwen ze een stevig netwerk op. De doorlooptijd is circa één jaar, verdeeld over een aantal blokken. De inhoud bestaat onder andere uit thematische input door gastspreker van binnen en buiten de UvA, training van vaardigheden, een koppeling van de inhoud aan de eigen praktijk en een afsluitend symposium. Onderdeel van de Leergang is ook een coaching traject, intervisie en een onderzoek in de eigen praktijk.
De vijfde editie zal in 2022 starten.

Beoogde doelen

Studentbegeleiders in staat stellen om in te spelen op de dynamiek in het onderwijs en op een constructieve manier kunnen bijdragen aan de kwalieit van studentbegeleiding, rekening houdend met individuele/opleidings/instellings/maatschappelijke belangen en daarmee gepaard gaande toename in complexiteit. Door het volgen van de leergang breiden de professionals hun kennis en kunde uit in het werken met studenten en in het werken met de organisatie. Ze bouwen een stevig netwerk op van nabije collega's en ontwikkelen zich tot ambassadeurs van hun vak.

Startdatum / looptijd: april 2016 - maart 2017; april 2017 - maart 2018
Projectleider: Karen van Oyen
Contactpersoon LVSA: Hanneke Hovenkamp

Projectopzet

Deelnemers selecteren bij aanvang van het traject drie van de vier onderstaande competenties en formuleren bij elke competentie een ontwikkelvraag. Deze ontwikkelvragen vormen de leidraad voor de eigen professionele ontwikkeling gedurende het traject.

Deze competenties vloeien voort uit het profiel voor studieadviseurs zoals geformuleerd door de Landelijke Vereniging voor Studieadviseurs. Het betreft de volgende competenties:

  • Voeren van advies- en begeleidingsgesprekken (verplicht)
  • Adviseren over (opleidings)beleid
  • Trainen en voorlichten
  • Versterken professionele attitude en vaardigheden (verplicht)

Met een portfolio en bewijsstukken tonen de deelnemers in een eindgesprek aan dat ze zich hebben ontwikkeld op de drie gekozen competenties en in staat zijn hierop adequaat te reflecteren. Het eindgesprek wordt gevoerd met een van de opleiders van Learn!Academy en een externe deskundige. De externe deskundige kan een BKS-opleider of een studieadviseur van een andere universiteit zijn.

De bijeenkomsten bestaan uit drie opleidingsdagen, twee intervisiebijeenkomsten en drie leergroepbijeenkomsten. Om de groepsvorming en veiligheid te optimaliseren wordt van de deelnemers verwacht dat ze elke bijeenkomst aanwezig zijn. Daarnaast vinden drie individuele gesprekken plaats met (één van de) twee programmabegeleiders: een intakegesprek, een tussentijdsgesprek en een concepteindgesprek.

De tijdsinvestering bedraagt in totaal zo’n 100 uur. De tijdsinvestering kan zowel binnen als buiten werktijd plaatsvinden. Er worden geen deelnamekosten gevraagd.

Beoogde doelen